31/10/2026
BIÊN MỤC SÁCH
Tên sách: Phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của nhân dân Thanh Hóa từ 1885–1895.
Tác giả: TS. Vũ Quý Thu.
Người viết lời giới thiệu: GS.NGND. Đinh Xuân Lâm.
Nơi xuất bản: Hà Nội.
Nhà xuất bản: Khoa học xã hội.
Năm xuất bản: 2007.
Khổ sách: 14,5 × 20,5 cm.
Ngôn ngữ: Tiếng Việt.
Số lượng in: 500 bản.
Thời gian in xong và nộp lưu chiểu: Tháng 8 năm 2007.
Từ khóa: Lịch sử Thanh Hóa; phong trào yêu nước; chống thực dân Pháp; phong trào Cần Vương; khởi nghĩa Ba Đình; khởi nghĩa Hùng Lĩnh; 1885–1895.
GIỚI THIỆU SÁCH
Phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của nhân dân Thanh Hóa từ 1885–1895 là công trình của TS. Vũ Quý Thu, được Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản tại Hà Nội năm 2007. Cuốn sách tập trung nghiên cứu một giai đoạn đấu tranh chống Pháp ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX, gắn với các căn cứ, cuộc khởi nghĩa và những nhân vật tham gia phong trào Cần Vương trên địa bàn tỉnh.
Trong lời giới thiệu, GS.NGND. Đinh Xuân Lâm cho biết công trình được biên tập trên cơ sở luận án tiến sĩ của tác giả. Ông đánh giá sách đã khai thác nhiều nguồn tư liệu, đặc biệt là tư liệu điền dã, để tái hiện phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của nhân dân Thanh Hóa trong những năm 1885–1895. Việc phân chia phong trào thành hai giai đoạn 1885–1887 và 1887–1895 là một điểm được lời giới thiệu nhấn mạnh nhằm làm rõ quá trình vận động và những đặc điểm phát triển của phong trào.
Theo mục lục, nội dung chính của sách gồm bốn chương, lần lượt trình bày bối cảnh, các giai đoạn đấu tranh và phần tổng kết, đánh giá.
Chương 1 – Thanh Hóa trước khi phong trào yêu nước chống thực dân Pháp bùng nổ (tháng 7–1885) đặt cơ sở cho việc tìm hiểu toàn bộ công trình. Chương này giới thiệu vị trí chiến lược, truyền thống yêu nước chống ngoại xâm của nhân dân Thanh Hóa; đồng thời xem xét tình hình chính trị, quân sự và sự chuẩn bị về tư tưởng, tổ chức của các lãnh tụ yêu nước chống Pháp tại địa phương. Cách bố trí nội dung giúp người đọc tiếp cận phong trào trong hoàn cảnh hình thành cụ thể.
Chương 2 – Từ căn cứ Ổn Lâm – Kỳ Thượng đến khởi nghĩa Ba Đình (1885–1887) tập trung vào giai đoạn đầu của phong trào. Nội dung bao gồm căn cứ Ổn Lâm – Kỳ Thượng, đội nghĩa quân Nguyễn Ngọc Phương, khởi nghĩa Ba Đình và phong trào chống Pháp ở Thanh Hóa những năm 1886–1887. Các mục về xây dựng căn cứ và những trận chiến đấu của nghĩa quân cho thấy tác giả chú ý cả quá trình chuẩn bị lực lượng lẫn hoạt động đấu tranh.
Chương 3 – Khởi nghĩa Hùng Lĩnh và phong trào miền Tây – bước phát triển mới của phong trào yêu nước chống thực dân Pháp ở Thanh Hóa (1887–1895) tiếp tục trình bày giai đoạn sau. Đối với khởi nghĩa Hùng Lĩnh, sách đề cập căn cứ Bồng Trung – Đa Bút ở Vĩnh Lộc, việc tổ chức lực lượng, xây dựng căn cứ, bố trí phòng thủ và hoạt động chiến đấu. Phần về miền Tây Thanh Hóa trình bày các trận chiến đấu của nghĩa quân Cầm Bá Thước, Hà Văn Mao và Hà Văn Nho. Nhờ đó, phạm vi giới thiệu phong trào được mở rộng tới nhiều địa bàn và lực lượng tham gia.
Chương 4 – Đặc điểm, tính chất và kinh nghiệm của phong trào yêu nước ở Thanh Hóa chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX chuyển từ trình bày diễn biến sang tổng kết và đánh giá. Các nội dung được xác định trong mục lục gồm đặc điểm, tính chất, vị trí và vai trò của phong trào, nguyên nhân thất bại cùng những kinh nghiệm của cuộc đấu tranh trong giai đoạn 1885–1895. Đây là phần giúp người đọc tìm hiểu cách tác giả lý giải và nhận định về phong trào sau khi khảo sát các sự kiện, nhân vật và hoạt động cụ thể.
Bên cạnh bốn chương chính và kết luận, sách có mười phụ lục. Các phụ lục giới thiệu đền thờ, lăng mộ Nguyễn Phương ở Nông Cống; một số nét về Phạm Bành, Đinh Công Tráng, Hoàng Bật Đạt; một số thủ lĩnh nghĩa quân Hùng Lĩnh; tư liệu về dòng họ Cầm Bá Thước, gia tộc Hà Văn Mao và Hà Văn Nho. Sách còn dành một phụ lục cho hai người phụ nữ Hoằng Hóa tham gia phong trào Cần Vương.
Những phụ lục tiếp theo gồm bảng thống kê các sĩ phu, văn thân và nghĩa quân tham gia phong trào Cần Vương trên đất Thanh Hóa trong những năm 1885–1895; một số kiến nghị về gìn giữ di tích liên quan đến phong trào; cùng văn thơ, hò vè về phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa. Hệ thống phụ lục này mở thêm hướng tìm hiểu về con người, di tích và những hình thức lưu giữ ký ức lịch sử tại địa phương. Cuối sách có danh mục chữ viết tắt và tài liệu tham khảo.
Trong lời giới thiệu, GS.NGND. Đinh Xuân Lâm xác định sinh viên và cán bộ nghiên cứu các ngành Sử học, Xã hội học, Việt Nam học có thể sử dụng cuốn sách làm tài liệu tham khảo. Với người quan tâm đến lịch sử xứ Thanh, công trình cung cấp một phạm vi nghiên cứu rõ ràng về thời gian, địa bàn và các lực lượng tham gia đấu tranh. Qua hệ thống chương mục, sách gắn việc tìm hiểu các cuộc khởi nghĩa với bối cảnh hình thành, quá trình phát triển và những vấn đề tổng kết của phong trào yêu nước chống thực dân Pháp tại Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX.
Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn