31/10/2026
BIÊN MỤC SÁCH
Nhan đề theo trang tên sách: Tri thức địa phương về sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên của người Mường ở huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.
Tác giả: Mai Văn Tùng.
Nơi xuất bản: Hà Nội.
Nhà xuất bản: Thế Giới.
Năm xuất bản: 2015.
Số trang: 402 trang, theo trang đánh số cuối được cung cấp.
Khổ sách: 14,5 × 20,5 cm.
Ngôn ngữ: Tiếng Việt.
ISBN: 978-604-77-1561-9.
Số lượng in: 300 bản.
Giá ghi trên bìa: 120.000 đồng.
Ghi chú nhan đề ngoài bìa: Tri thức địa phương của người Mường trong sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên ở huyện Bá Thước tỉnh Thanh Hoá.
Từ khóa: Tri thức địa phương; người Mường; tài nguyên thiên nhiên; đất; nước; rừng; Bá Thước; Thanh Hóa.
GIỚI THIỆU SÁCH
Đất, nước và rừng gắn bó trực tiếp với đời sống của người Mường ở huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa. Trong quá trình sinh sống và lao động, cộng đồng đã tích lũy những hiểu biết, kinh nghiệm và cách thức ứng xử với các nguồn tài nguyên này. Cuốn sách Tri thức địa phương về sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên của người Mường ở huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa của Mai Văn Tùng, do Nhà xuất bản Thế Giới xuất bản năm 2015, tập trung tìm hiểu hệ thống tri thức ấy trong mối liên hệ với đời sống cộng đồng và những biến đổi của xã hội.
Trong lời nói đầu, tác giả cho biết công trình gắn với quá trình giảng dạy, nghiên cứu dân tộc học và điền dã tại nhiều địa bàn có người Mường sinh sống ở miền núi Thanh Hóa. Từ thực tiễn nghiên cứu, tác giả nhận thấy người Mường có vốn tri thức địa phương phong phú, trong đó tri thức về sử dụng và quản lý tài nguyên thiên nhiên là một lĩnh vực đáng chú ý. Công trình được thực hiện với mong muốn góp phần bổ sung nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này tại huyện Bá Thước.
Nội dung sách được triển khai thành năm chương, đi từ khái quát về cộng đồng đến từng nhóm tài nguyên và những vấn đề đặt ra trong xã hội hiện đại.
Chương 1 – Vài nét khái quát về người Mường giới thiệu người Mường ở Thanh Hóa và người Mường ở Bá Thước. Phần này đặt nền tảng để người đọc tiếp cận các nội dung nghiên cứu tiếp theo trong một không gian cư trú và cộng đồng cụ thể.
Chương 2 – Tri thức địa phương về sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên đất trình bày nhận thức của người Mường về các loại đất; kinh nghiệm sử dụng đất làm ruộng nước, nương rẫy, đất bãi ven sông, ven suối, đất thổ cư và các loại đất khác. Nội dung quản lý bao gồm hệ thống quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, quản lý đất ruộng, đất nương rẫy, đất thổ cư và tín ngưỡng liên quan đến đất. Theo lời nói đầu, phạm vi tìm hiểu còn gắn với kinh nghiệm chọn giống cây trồng, xen canh gối vụ trên đất dốc, tưới tiêu, sử dụng phân bón và lịch thời vụ.
Chương 3 – Tri thức địa phương về sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên nước tìm hiểu cách phân loại nguồn nước, sử dụng nước cho nông nghiệp, ăn uống và sinh hoạt, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh việc sử dụng, chương này đề cập đến quản lý các nguồn nước và tín ngưỡng liên quan. Nguồn nước vì thế được xem xét cả trong hoạt động sinh kế lẫn đời sống tinh thần của cộng đồng.
Chương 4 – Tri thức địa phương về sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên rừng mở đầu bằng khái quát về các loại rừng, sau đó trình bày việc sử dụng và quản lý tài nguyên thực vật, động vật cùng tín ngưỡng liên quan đến rừng. Trong lời nói đầu, tác giả nhấn mạnh vai trò của rừng đối với nguồn thức ăn, nước uống, đất canh tác và vật liệu làm nhà. Hướng nghiên cứu này cho thấy sự gắn bó giữa kinh nghiệm khai thác tài nguyên với nhu cầu duy trì đời sống của người dân.
Chương 5 – Tài nguyên thiên nhiên và tri thức địa phương đối mặt với xã hội hiện đại tập trung vào thực trạng tài nguyên đất, nước, rừng và tình hình sử dụng, quản lý từng nguồn tài nguyên. Đây là phần nối những nội dung về kinh nghiệm địa phương với bối cảnh biến đổi được tác giả khảo sát. Sau năm chương, sách có kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục.
Một điểm đáng chú ý trong cách đặt vấn đề của công trình là sự phân biệt và liên hệ giữa sử dụng với quản lý tài nguyên. Theo tác giả, sử dụng gắn với hiểu biết và kinh nghiệm thực hành trong khai thác; quản lý gắn với các thiết chế, quy ước, luật tục, tín ngưỡng và luật pháp. Hai phương diện có quan hệ mật thiết, hướng đến bảo vệ nguồn tài nguyên, hạn chế cạn kiệt, duy trì đa dạng sinh học và bảo tồn hệ sinh thái.
Lời nói đầu cũng xác định tri thức địa phương là vốn kiến thức được hình thành, bảo tồn và trao truyền trong những cộng đồng cụ thể. Nguồn tri thức này mang tính thực nghiệm, tính địa phương, có yếu tố truyền khẩu và tiếp tục được bổ sung qua quá trình thích nghi. Tác giả đặt ra yêu cầu nhận thức đúng vai trò của tri thức địa phương, đồng thời kết hợp với tri thức hiện đại trên cơ sở chú ý đến điều kiện sinh thái, kinh tế, xã hội và văn hóa của từng vùng.
Với phạm vi nghiên cứu rõ ràng về đất, nước và rừng, cuốn sách có thể phục vụ việc tìm hiểu văn hóa người Mường, tri thức cộng đồng và quản lý tài nguyên ở miền núi Thanh Hóa. Đối với bạn đọc quan tâm đến địa phương, công trình đem lại một hướng tiếp cận cụ thể: tìm hiểu đời sống văn hóa qua những kinh nghiệm lao động, cách tổ chức quản lý và ứng xử của con người với môi trường tự nhiên.
Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn