31/10/2026
BIÊN MỤC SÁCH
Tên sách: Tri thức bản địa trong hoạt động nông nghiệp của người Thái ở Thanh Hóa.
Tác giả: Mai Văn Tùng.
Nơi xuất bản: Hà Nội.
Nhà xuất bản: Khoa học xã hội.
Năm xuất bản: 2022.
Khổ sách: 16 × 24 cm.
Ngôn ngữ: Tiếng Việt.
ISBN: 978-604-364-337-4.
Số lượng in: 300 cuốn.
Giá ghi trên bìa: 300.000 đồng.
Từ khóa: Tri thức bản địa; người Thái; nông nghiệp; Thanh Hóa; văn hóa tộc người; phát triển bền vững.
GIỚI THIỆU SÁCH
Trong đời sống của các cộng đồng dân tộc, những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ lao động là một nguồn tri thức gắn bó mật thiết với môi trường tự nhiên và văn hóa. Cuốn sách Tri thức bản địa trong hoạt động nông nghiệp của người Thái ở Thanh Hóa của tác giả Mai Văn Tùng, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2022, tập trung nghiên cứu nguồn tri thức ấy trong hoạt động sản xuất và khai thác tự nhiên của người Thái ở miền núi Thanh Hóa.
Theo phần Mở đầu, công trình hướng đến việc nghiên cứu, hệ thống hóa tri thức bản địa của người Thái trong lĩnh vực nông nghiệp; đánh giá vai trò của nguồn tri thức này đối với phát triển bền vững khu vực miền núi; đồng thời đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị của nó. Như vậy, mục tiêu được tác giả xác định bao gồm cả nhận diện những kinh nghiệm truyền thống và xem xét ý nghĩa của chúng trong đời sống kinh tế – xã hội.
Phạm vi nghiên cứu được nêu cụ thể gồm tri thức bản địa trong canh tác ruộng nước, canh tác nương rẫy, chăn nuôi và khai thác các nguồn lợi tự nhiên. Địa bàn nghiên cứu chủ yếu là các huyện Quan Sơn, Quan Hóa, Lang Chánh, Bá Thước và Thường Xuân thuộc khu vực miền Tây Thanh Hóa, theo cách xác định địa bàn trong sách. Phạm vi này giúp người đọc nhận diện rõ đối tượng và không gian nghiên cứu, tránh hiểu công trình như một khảo sát chung về mọi phương diện văn hóa của người Thái.
Một nội dung đáng chú ý trong phần Mở đầu là cách tác giả đặt tri thức bản địa trong mối quan hệ giữa kinh tế, môi trường, văn hóa và xã hội. Tri thức bản địa được nhìn nhận như một bộ phận cấu thành văn hóa tộc người, phản ánh quá trình cộng đồng thích ứng với điều kiện sống. Từ đó, việc tìm hiểu kinh nghiệm sản xuất cũng gắn với việc nhận diện bản sắc văn hóa và mối quan hệ của con người với môi trường tự nhiên.
Tác giả cho biết hướng nghiên cứu được hình thành từ điều kiện điền dã các tộc người ở miền núi Thanh Hóa trong những thập niên trước đó. Qua quá trình này, tác giả chú ý đến những kinh nghiệm của người Thái trong trồng trọt, chăn nuôi và khai thác tự nhiên. Công trình chủ yếu tiếp cận vấn đề dưới góc độ dân tộc học, nhân học, kết hợp cách nhìn hệ thống và cấu trúc để tìm hiểu sự vận hành của tri thức bản địa trong những môi trường tự nhiên và sinh thái nhân văn cụ thể.
Phần Mở đầu cũng đặt ra vấn đề mai một tri thức địa phương. Tác giả lưu ý mối quan hệ qua lại giữa đa dạng sinh học, đa dạng văn hóa và tri thức bản địa; đồng thời nêu những ví dụ về sự suy giảm tài nguyên có thể kéo theo mất mát kinh nghiệm sử dụng tài nguyên. Những vấn đề ấy tạo cơ sở cho yêu cầu nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn nguồn tri thức được đúc kết từ thực tiễn đời sống.
Bên cạnh bảo tồn, công trình xác định hướng phát huy những mặt tích cực, hữu ích của kinh nghiệm truyền thống và xem xét sự kết hợp với tri thức khoa học hiện đại. Định hướng này gắn với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội và xây dựng nông thôn mới được nêu trong sách. Đây là điểm kết nối giữa việc nghiên cứu di sản văn hóa với những yêu cầu thực tiễn của cộng đồng.
Với đối tượng và mục tiêu nghiên cứu như trên, cuốn sách có thể phục vụ bạn đọc quan tâm đến dân tộc học, nhân học, văn hóa địa phương, nông nghiệp và phát triển nông thôn. Đối với người tìm hiểu Thanh Hóa, công trình cung cấp một hướng tiếp cận cụ thể về người Thái thông qua tri thức và kinh nghiệm lao động. Từ đó, người đọc có thêm cơ sở suy nghĩ về việc gìn giữ kiến thức của cộng đồng và phát huy giá trị của nguồn tri thức ấy trong quá trình phát triển.
Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn