05/10/2026
A. THÔNG TIN BIÊN MỤC
Nhan đề: Phong cách học tiếng Việt.
Tác giả: Đinh Trọng Lạc.
Thông tin tác giả trên bìa: PGS. PTS. Đinh Trọng Lạc.
Đơn vị ghi trên bìa: Trường Đại học Sư phạm I – Hà Nội.
Nơi xuất bản: Hà Nội.
Năm xuất bản: 1994.
Ngôn ngữ: Tiếng Việt.
Loại tài liệu: Giáo trình.
Chủ đề: Ngôn ngữ học; phong cách học; tiếng Việt; sử dụng ngôn ngữ.
Từ khóa: Phong cách học; tu từ; diễn đạt; tiếng Việt; giảng dạy ngữ văn.
Mô tả thư mục đối chiếu:
Đinh Trọng Lạc. Phong cách học tiếng Việt: Giáo trình dành cho hệ ĐHTC. — Hà Nội: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I, 1994. — 95 tr.; 19 cm.
Thông tin phụ đề, số trang và khổ sách được đối chiếu từ danh mục Thư viện Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; cần kiểm tra lại trên bản sách khi hoàn thiện hồ sơ biên mục.
B. GIỚI THIỆU CHI TIẾT
Sử dụng tiếng Việt thành thạo đòi hỏi người nói, người viết biết lựa chọn cách diễn đạt phù hợp với mục đích và hoàn cảnh giao tiếp. Một lời hỏi thăm, một bài giảng, một báo cáo hay một đoạn văn nghệ thuật đều đặt ra những yêu cầu riêng. Phong cách học tiếng Việt của Đinh Trọng Lạc, bản năm 1994 do Trường Đại học Sư phạm I – Hà Nội đứng tên trên bìa, là tài liệu thuộc lĩnh vực nghiên cứu và giảng dạy cách sử dụng ngôn ngữ.
Ở góc độ tiếp cận môn học, phong cách học hướng người đọc chú ý đến hiệu quả của sự lựa chọn. Cùng một nội dung, cách dùng từ, tổ chức câu và sắp xếp ý có thể tạo nên những ấn tượng khác nhau. Người học vì thế cần quan tâm cả điều được nói đến lẫn cách điều ấy được thể hiện. Đây là cơ sở để rèn luyện khả năng đọc hiểu, phân tích và tạo lập văn bản.
Có thể hình dung ý nghĩa của việc lựa chọn cách diễn đạt qua một tình huống đơn giản. Khi đề nghị người khác đóng cửa, lời nói có thể ngắn gọn, thân mật hoặc trang trọng tùy quan hệ giữa những người tham gia giao tiếp. Nội dung yêu cầu không thay đổi nhiều, nhưng cách nói ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ tiếp nhận. Từ những tình huống gần gũi như vậy, người học nhận ra rằng sự phù hợp là một yêu cầu quan trọng của ngôn ngữ.
Đối với việc đọc văn học, hướng tiếp cận phong cách học khuyến khích người đọc quan sát kỹ chi tiết ngôn từ. Khi nhận xét một câu thơ hay, cần tìm hiểu yếu tố nào tạo nên sức gợi: từ ngữ, nhịp điệu, hình ảnh hay cách tổ chức câu. Việc gọi tên một biện pháp tu từ mới chỉ là bước đầu; điều cần làm rõ hơn là tác dụng của nó trong văn cảnh cụ thể.
Chẳng hạn, sự lặp lại một từ có thể tạo cảm giác nhấn mạnh hoặc góp phần hình thành nhịp điệu. Nhưng trong một văn bản khác, sự lặp lại ấy có thể chỉ là lỗi diễn đạt. Người phân tích cần dựa vào mục đích, vị trí và quan hệ giữa các câu để nhận xét. Cách đọc này giúp tránh việc đánh giá ngôn ngữ theo những công thức có sẵn.
Với sinh viên sư phạm và giáo viên ngữ văn, tài liệu có thể được khai thác trong quá trình chuẩn bị bài giảng, rèn luyện diễn đạt và phân tích văn bản. Một cách học thiết thực là chọn một đoạn viết của chính mình, thử sửa theo hai mục đích khác nhau rồi so sánh kết quả. Hoạt động ấy giúp liên hệ kiến thức môn học với những quyết định cụ thể khi viết.
Người làm công tác hành chính, truyền thông hoặc biên tập cũng có thể tìm thấy ý nghĩa thực hành trong việc học phong cách học. Một văn bản gửi đến nhiều đối tượng cần cân nhắc mức độ trang trọng, độ dài câu và cách giải thích thuật ngữ. Một thông báo cần rõ việc, rõ người thực hiện; một lời tri ân cần thể hiện tình cảm tự nhiên. Khả năng điều chỉnh cách viết theo hoàn cảnh là kỹ năng có thể rèn luyện.
Cuốn sách phù hợp để giới thiệu trong nhóm tài liệu tiếng Việt và phương pháp giảng dạy ngữ văn. Khi đọc, bạn đọc nên kết hợp kiến thức với việc quan sát các văn bản thực tế, đặt câu hỏi về hiệu quả diễn đạt và tập giải thích nhận xét bằng chi tiết cụ thể. Nhờ đó, việc học ngôn ngữ có thể góp phần nâng cao cả năng lực giao tiếp và khả năng cảm thụ văn chương.
Ban biên tập: Nguyễn Văn Tuấn