08/11/2026
1. Thông tin biên mục
Mô tả thư mục rút gọn:
Hoàng Tiến Tựu. Bình giảng ca dao: Tài liệu tham khảo về Văn học dân gian Việt Nam / Hoàng Tiến Tựu. — Tái bản lần thứ sáu. — Giáo dục, 2001.
2. Giới thiệu sách
Bình giảng ca dao của Hoàng Tiến Tựu là tài liệu tham khảo về văn học dân gian Việt Nam, được biên soạn dành cho sinh viên Ngữ văn các trường đại học, cao đẳng sư phạm, giáo viên Văn học ở trường phổ thông và những bạn đọc có nhu cầu tìm hiểu, thưởng thức ca dao. Cuốn sách kết hợp việc trao đổi về công việc bình giảng với tuyển chọn, bình giảng những bài ca dao cụ thể, hướng người đọc đến việc cảm nhận giá trị nội dung và nghệ thuật của ca dao truyền thống.
Sách gồm hai phần chính. Phần một, “Về công việc bình giảng ca dao”, trình bày những vấn đề về bình giảng văn học và bình giảng ca dao. Trong lời “Cùng bạn đọc”, tác giả xác định phần này chú trọng tổng kết kinh nghiệm, nêu suy nghĩ và nhận xét về công việc bình giảng, chủ yếu đối với ca dao cổ, hay ca dao truyền thống. Đây cũng là nội dung gắn với hoạt động chuyên môn của người giáo viên Ngữ văn và việc giảng dạy văn học dân gian.
Các vấn đề được triển khai trong phần một bao gồm: tuyển chọn những bài ca dao hay để bình giảng; cái chung và cái riêng trong ca dao; ý và tứ, sự và tình trong ca dao; lời và ý, chữ và nghĩa trong ca dao. Qua hệ thống nội dung ấy, cuốn sách đặt ra những phương diện cần chú ý khi tiếp cận một tác phẩm, từ việc lựa chọn văn bản đến tìm hiểu các yếu tố làm nên ý nghĩa và cách biểu đạt của lời ca dân gian.
Phần hai, “Bình giảng một số bài ca dao hay”, là phần chính của cuốn sách. Theo lời tác giả, việc tuyển chọn chú ý đến những bài ca dao có trong chương trình môn Văn ở trường phổ thông, đồng thời lựa chọn các bài, các câu tiêu biểu cho những thời kỳ lịch sử, vùng miền, đề tài và chủ đề quan trọng của ca dao truyền thống. Các bài bình giảng được sắp xếp thành ba nhóm theo độ dài: loại bài hai câu, loại bài từ bốn đến sáu câu và loại bài từ tám câu trở lên.
Mục lục giới thiệu nhiều bài ca dao quen thuộc như Trong đầm gì đẹp bằng sen, Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, Con cò mà đi ăn đêm, Ra đi anh nhớ quê nhà, Người ta đi cấy lấy công, Trâu ơi ta bảo trâu này. Ở nhóm từ tám câu trở lên có các bài Đồng Đăng có phố Kì Lừa, Hôm qua tát nước đầu đình, Khăn thương nhớ ai, Trèo lên cây bưởi hái hoa, Thằng Bờm, Thợ mộc Thanh Hoa… Cách tổ chức này giúp bạn đọc thuận tiện theo dõi, đồng thời lưu ý đến sự khác nhau trong cách cảm thụ những bài ca dao có độ dài khác nhau.
Một điểm đáng chú ý trong lời hướng dẫn của tác giả là các quy ước về đơn vị tác phẩm, cách đặt tên và phân biệt dị bản. Sách dùng từ “bài” để chỉ những đơn vị ca dao có khả năng tồn tại độc lập; lấy một phần hoặc toàn bộ dòng mở đầu làm tên bài; dùng chữ cái và chữ số để phân biệt các mức độ dị bản. Tác giả nhấn mạnh việc căn cứ vào cấu tứ cơ bản và chủ đề chính để phân biệt một bài ca dao với các dị bản của nó. Những lưu ý này có ý nghĩa thiết thực đối với việc đọc, nghiên cứu và giảng dạy ca dao.
Với sự kết hợp giữa trao đổi kinh nghiệm và các bài bình giảng cụ thể, Bình giảng ca dao có thể phục vụ việc học tập, chuẩn bị bài giảng và tự đọc của người yêu thích văn học dân gian. Cuốn sách hướng bạn đọc đến sự thưởng thức có suy xét, chú ý cả nội dung, hình thức biểu đạt và đặc điểm lưu truyền của ca dao Việt Nam.