15/11/2026
BIÊN MỤC SÁCH
GIỚI THIỆU SÁCH
Truyện thơ trong không gian văn hóa người Mường xứ Thanh do Lê Thị Hiền chủ biên, cùng các tác giả Nguyễn Thị Việt Hương và Nguyễn Thị Lý, được Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản. Cuốn sách nghiên cứu truyện thơ Mường Thanh Hóa trong mối liên hệ với môi trường văn hóa của cộng đồng, đồng thời đặt đối tượng này trong bối cảnh truyện thơ các dân tộc thiểu số Việt Nam. Từ đó, nhóm tác giả tìm hiểu những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật, hướng tới nhận diện dấu ấn văn hóa địa phương trong thể loại truyện thơ.
Trong lời nói đầu, nhóm tác giả nhìn nhận truyện thơ vừa là tác phẩm nghệ thuật, vừa là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa và đời sống tinh thần của người Mường. Những câu chuyện về tình yêu, số phận con người và các quan hệ xã hội được đặt trong sự gắn bó với phong tục, tập quán, tín ngưỡng và văn hóa truyền thống. Đây là định hướng xuyên suốt để công trình tiếp cận truyện thơ từ nhiều phương diện, kết hợp việc đọc tác phẩm với việc tìm hiểu không gian văn hóa đã nuôi dưỡng tác phẩm.
Phần điểm lại lịch sử sưu tầm và nghiên cứu giới thiệu nhiều công trình đã công bố về truyện thơ Mường. Theo lời nói đầu, tại thời điểm biên soạn, năm truyện thơ Mường lưu truyền ở Thanh Hóa được nhóm tác giả nhắc đến gồm: Nàng Nga đạo Hai Mối, Út Lót Hồ Liêu, Nàng Ờm chàng Bồng Hương, Nàng Con Côi và Anh Loong Choóng. Thông tin này thuộc phần tổng quan tư liệu của cuốn sách, giúp người đọc nhận biết những tác phẩm được đặt trong bối cảnh nghiên cứu.
Nhóm tác giả cũng điểm lại những nhận xét, khảo cứu của các nhà nghiên cứu đi trước về nội dung, kết cấu và giá trị nghệ thuật của truyện thơ. Trên cơ sở đó, công trình xác định hướng tiếp cận kết hợp văn học với văn hóa, lịch sử và địa lý. Các phương pháp được nêu trong lời nói đầu gồm tổng hợp, hệ thống, so sánh, phân tích và nghiên cứu liên ngành. Mục tiêu được nhóm tác giả đặt ra là làm rõ những nét riêng của truyện thơ Mường xứ Thanh trong quan hệ với đời sống văn hóa tộc người.
Theo mục lục, nội dung nghiên cứu được tổ chức thành ba chương.
Chương 1, “Truyện thơ Mường Thanh Hoá trong bối cảnh truyện thơ các dân tộc thiểu số Việt Nam và trong không gian văn hóa người Mường xứ Thanh”, bắt đầu từ trang 9. Chương gồm ba phần: một số vấn đề về truyện thơ các dân tộc thiểu số; khái quát không gian văn hóa Mường xứ Thanh; khái quát truyện thơ Mường Thanh Hóa. Cách tổ chức này đưa người đọc từ bối cảnh thể loại đến môi trường văn hóa cụ thể, trước khi tiếp cận những đặc điểm của truyện thơ Mường tại Thanh Hóa.
Việc đặt truyện thơ trong không gian văn hóa là điểm đáng chú ý trong định hướng nghiên cứu. Theo lời nói đầu, nhóm tác giả quan tâm đến sự gắn bó giữa tác phẩm với phong tục, tập quán, tín ngưỡng và các giá trị truyền thống. Vì vậy, các nội dung khái quát ở chương đầu tạo cơ sở cho việc tìm hiểu cả phương diện văn học lẫn những dấu ấn văn hóa được thể hiện qua truyện thơ.
Chương 2, “Đặc điểm nội dung truyện thơ Mường Thanh Hóa”, bắt đầu từ trang 48. Bốn nội dung được triển khai là đề tài phản ánh; chủ đề, tư tưởng; bức tranh hiện thực của xã hội Mường; và so sánh nội dung truyện thơ Mường Thanh Hóa với truyện thơ các dân tộc thiểu số khác. Qua những hướng khảo sát này, chương tập trung vào các vấn đề đời sống và con người được tác phẩm phản ánh, đồng thời mở rộng việc tìm hiểu bằng phương pháp so sánh.
Trong lời nói đầu, nhóm tác giả đã gợi ra những câu chuyện tình dang dở, những số phận bất hạnh và các nhân vật xuất hiện trong truyện thơ Mường. Các chi tiết ấy cho thấy mối quan tâm của công trình đối với đời sống tình cảm và quan hệ xã hội được biểu hiện trong tác phẩm. Tuy nhiên, những nhận xét về xã hội trong truyện thơ cần được đọc trong bối cảnh văn học và lịch sử mà công trình khảo sát, không đồng nhất với đời sống của cộng đồng người Mường hiện nay.
Chương 3, “Nghệ thuật thể hiện truyện thơ Mường Thanh Hóa”, bắt đầu từ trang 119. Chương lần lượt tìm hiểu kết cấu cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ và một vài nét so sánh nghệ thuật truyện thơ Mường Thanh Hóa với truyện thơ các dân tộc thiểu số khác. Nếu chương hai tập trung vào nội dung phản ánh thì chương ba hướng tới cách những nội dung ấy được tổ chức và biểu đạt trong tác phẩm.
Sự hiện diện của các phần so sánh ở cả chương hai và chương ba cho thấy công trình chú ý đặt truyện thơ Mường Thanh Hóa trong quan hệ với những sáng tác thuộc cùng thể loại của các dân tộc thiểu số khác. Đây là hướng khảo sát để tìm hiểu những nét tương đồng và khác biệt về nội dung cũng như nghệ thuật. Các kết luận cụ thể về từng tác phẩm cần được tiếp tục theo dõi trong phần phân tích của sách.
Sau ba chương là Kết luận, bắt đầu từ trang 165, và Tài liệu tham khảo, bắt đầu từ trang 170. Với phạm vi nghiên cứu được trình bày, cuốn sách có thể làm tài liệu tham khảo cho bạn đọc quan tâm đến văn học dân gian, truyện thơ và văn hóa Mường ở Thanh Hóa. Công trình cũng gợi mở cách đọc tác phẩm trong quan hệ với môi trường văn hóa, qua đó tìm hiểu sự kết nối giữa sáng tác dân gian, ký ức cộng đồng và đời sống tinh thần.
Nguồn biên soạn bài giới thiệu: Lê Thị Hiền (chủ biên), Nguyễn Thị Việt Hương, Nguyễn Thị Lý, Truyện thơ trong không gian văn hóa người Mường xứ Thanh, NXB Hội Nhà văn; đối chiếu trang tên sách, các trang Lời nói đầu và mục lục trong ảnh được cung cấp. Chưa xác nhận năm xuất bản.
Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn