GÓP PHẦN NGHIÊN CỨU XƯỜNG GIAO DUYÊN CỦA NGƯỜI MƯỜNG

15/11/2026

BIÊN MỤC SÁCH

  • Tên sách: Góp phần nghiên cứu xường giao duyên của người Mường.
  • Tác giả: Mai Thị Hồng Hải.
  • Nơi xuất bản: Hà Nội.
  • Nhà xuất bản: Văn hóa dân tộc.
  • Năm xuất bản: 2004.
  • Khổ sách: 14,5 × 20,5 cm.
  • Số lượng in: 500 cuốn.
  • Thời gian in xong và nộp lưu chiểu: Quý I năm 2004.
  • Số trang: Chưa xác nhận tổng số trang từ ảnh được cung cấp.
  • Chủ đề: Văn học dân gian; dân ca Mường; xường giao duyên; nghệ thuật ngôn từ.
  • Từ khóa: Mai Thị Hồng Hải; xường giao duyên; người Mường; Thanh Hóa; thi pháp; diễn xướng.

GIỚI THIỆU SÁCH

Góp phần nghiên cứu xường giao duyên của người Mường của tác giả Mai Thị Hồng Hải, do Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc xuất bản tại Hà Nội năm 2004, tìm hiểu xường giao duyên từ phương diện nghệ thuật ngôn từ, đồng thời chú ý đến bối cảnh diễn xướng và đời sống văn hóa của cộng đồng. Công trình hướng tới nhận diện những đặc điểm xã hội và nghệ thuật của xường, qua đó góp phần vào việc nghiên cứu, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Trong lời nói đầu, tác giả đặt vấn đề nghiên cứu từ mối quan hệ giữa dân ca với văn hóa, quan niệm sống và tâm hồn dân tộc. Với xường giao duyên, tác giả quan tâm đến cả văn bản được sưu tầm và những ký ức về sinh hoạt hát xường còn được các nghệ nhân lưu giữ. Những nhận xét về sự mai một của hình thức diễn xướng được trình bày trong hoàn cảnh nghiên cứu lúc bấy giờ, thể hiện lý do và sự cần thiết của việc thực hiện công trình.

Phạm vi nghiên cứu được tác giả xác định khá rõ: tập trung xem xét thành phần nghệ thuật ngôn từ của xường giao duyên, đặt văn bản trong bối cảnh diễn xướng và chú ý tới các yếu tố ngoài văn bản. Theo định hướng ấy, lời ca được tìm hiểu trong quan hệ với tục lệ, thời gian, địa điểm, cách thức tổ chức, lề lối hát và cấu trúc của một cuộc xường. Đây là cơ sở để kết nối việc phân tích văn học với việc tìm hiểu sinh hoạt văn hóa dân gian.

Về tư liệu, lời nói đầu cho biết nguồn khảo sát chính gồm cuốn Tục ngữ dân ca Mường Thanh Hoá của Minh Hiệu, do Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc xuất bản năm 1999, cùng những tư liệu tác giả thu thập qua điền dã, chủ yếu tại các vùng Mường ở Thanh Hóa. Tác giả cũng ghi nhận sự giúp đỡ và cung cấp tư liệu của các nghệ nhân. Những thông tin này cho thấy công trình sử dụng cả nguồn văn bản đã công bố và tư liệu thu thập từ thực tế.

Theo mục lục, phần nghiên cứu của cuốn sách được triển khai qua sáu chương.

Chương một, “Tổng quan về xường giao duyên của người Mường”, mở đầu cho việc tiếp cận đối tượng nghiên cứu. Trong lời nói đầu, tác giả xác định những vấn đề cần làm rõ gồm khái niệm xường, hình thức sinh hoạt xường giao duyên và cấu trúc một cuộc xường. Việc giới thiệu các phương diện này giúp người đọc có cơ sở tìm hiểu những nội dung chuyên sâu ở các chương tiếp theo.

Chương hai, “Quan niệm về con người trong xường giao duyên”, đặt con người vào vị trí trung tâm của việc khảo sát thế giới nghệ thuật. Đây là một trong những phương diện thi pháp được tác giả nêu trong định hướng nghiên cứu. Qua việc tìm hiểu con người trong xường, công trình hướng tới khám phá đời sống tinh thần và tâm thức được biểu hiện trong lời hát giao duyên của người Mường.

Chương ba, “Thời gian và không gian nghệ thuật trong xường giao duyên”, tiếp tục triển khai cách tiếp cận từ thi pháp. Cần phân biệt phương diện này với thời gian, địa điểm tổ chức một cuộc hát ngoài đời sống: ở đây, tên chương xác định đối tượng là thời gian và không gian nghệ thuật trong xường. Việc dành một chương riêng cho nội dung ấy cho thấy tác giả quan tâm đến cách thế giới lời ca được tổ chức và biểu đạt.

Chương bốn, “Kết cấu xường giao duyên”, và chương năm, “Ngôn ngữ xường giao duyên”, tập trung vào hai phương diện của nghệ thuật ngôn từ. Hai chương này tiếp nối định hướng nghiên cứu văn bản mà tác giả đã trình bày trong lời nói đầu, đưa việc khảo sát từ những vấn đề tổng quan đến kết cấu và ngôn ngữ của xường. Đây là những nội dung để người đọc tìm hiểu cách tổ chức và diễn đạt lời ca trong đối tượng nghiên cứu của cuốn sách.

Chương sáu, “Thể thơ”, hoàn thiện hệ thống các phương diện nghệ thuật được lựa chọn khảo sát. Như vậy, từ quan niệm về con người, thời gian và không gian nghệ thuật đến kết cấu, ngôn ngữ và thể thơ, sáu chương tạo thành trình tự tiếp cận tương đối rõ ràng, phù hợp với trọng tâm nghiên cứu nghệ thuật ngôn từ được tác giả xác định.

Bên cạnh mục tiêu khảo sát thi pháp, lời nói đầu còn nêu mong muốn tìm hiểu những giá trị tinh thần của người Mường được lưu giữ qua xường giao duyên, chú ý đến quan hệ văn hóa Việt – Mường và đề xuất một số giải pháp góp phần bảo tồn xường. Đây là những mục tiêu nghiên cứu do tác giả trình bày; để nắm được các luận giải và đề xuất cụ thể, người đọc cần tiếp tục theo dõi nội dung các chương và phần kết luận.

Sau sáu chương, cuốn sách có Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo. Với phạm vi đã xác định, sách có thể được giới thiệu tới bạn đọc quan tâm đến văn học dân gian, dân ca Mường và nghiên cứu nghệ thuật ngôn từ trong mối quan hệ với diễn xướng. Việc đọc công trình cũng mở ra cơ hội tìm hiểu vai trò của nghệ nhân và tư liệu điền dã trong quá trình ghi nhận, nghiên cứu một hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống.

Nguồn biên soạn bài giới thiệu: Mai Thị Hồng Hải, Góp phần nghiên cứu xường giao duyên của người Mường, NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội, 2004; đối chiếu trang tên sách, trang thông tin xuất bản, Lời nói đầu (trang 5–8) và mục lục trong ảnh được cung cấp.

Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn

Tin nổi bật

THÔNG BÁO

TIN LIÊN QUAN