15/11/2026
BIÊN MỤC SÁCH
GIỚI THIỆU SÁCH
Truyện ngắn hiện đại Việt Nam 1945–1975 của Hỏa Diệu Thúy là chuyên luận nghiên cứu sự vận động của thể loại truyện ngắn trong một giai đoạn của văn học Việt Nam hiện đại. Bản sách được giới thiệu là bản tái bản có bổ sung, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản, in xong và nộp lưu chiểu vào quý I năm 2010. Công trình hướng tới tìm hiểu đặc điểm thể loại trong quan hệ với những tiền đề văn hóa, xã hội và sự thay đổi của cảm hứng sáng tác qua từng chặng đường.
Trong phần mở đầu, tác giả nhấn mạnh vị trí của truyện ngắn trong tiến trình văn học hiện đại Việt Nam, đồng thời điểm lại những ý kiến nghiên cứu về thành tựu của thể loại này. Từ đó, chuyên luận đặt ra mục đích phục vụ việc nghiên cứu, học tập và giảng dạy truyện ngắn, cũng như gợi mở những vấn đề về thể loại đối với người sáng tác. Những nhận định được trình bày trong phần này thuộc cách tiếp cận và lập luận của tác giả.
Phạm vi khảo sát được xác định ở cuối phần mở đầu: công trình tập trung vào truyện ngắn thuộc bộ phận văn học cách mạng. Về lựa chọn tác phẩm, tác giả ưu tiên những sáng tác thể hiện sự vận động của lịch sử thể loại và lịch sử văn học giai đoạn 1945–1975, đồng thời chú ý đến tính phong phú, đa dạng và những tác phẩm có thành tựu nghệ thuật nổi bật. Việc xác định phạm vi ấy giúp người đọc hiểu đúng đối tượng nghiên cứu của chuyên luận.
Trước hệ thống bốn chương, sách có phần “Các giai đoạn và hướng nghiên cứu truyện ngắn 1945–1975”. Phần này điểm lại hoạt động nghiên cứu qua những thời đoạn: khoảng mười năm đầu sau Cách mạng tháng Tám; sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, đặc biệt từ những năm 1960 đến trước năm 1975; và sau năm 1975. Đây là phần tổng quan tình hình nghiên cứu, cần phân biệt với cách phân chia các giai đoạn sáng tác trong những chương tiếp theo.
Chương I, “Nhận dạng thể loại. Những tiền đề văn hoá xã hội của truyện ngắn Việt Nam 1945–1975”, triển khai hai nội dung chính: khái niệm truyện ngắn và những tiền đề văn hóa, xã hội. Chương đặt nền tảng cho việc tiếp cận đối tượng, kết nối vấn đề thể loại với hoàn cảnh hình thành và phát triển của văn học. Từ cơ sở ấy, các chương sau đi vào những đặc điểm được tác giả lựa chọn khảo sát ở từng giai đoạn.
Chương II, “Truyện ngắn 1945–1954: Diện mạo tương lai của một hình thức thể loại”, tập trung vào ba phương diện. Trước hết là sự hình thành thể tài sử thi trong truyện ngắn giai đoạn 1945–1954. Tiếp theo là cảm hứng lãng mạn giàu chất lý tưởng và khuynh hướng trữ tình hóa. Nội dung thứ ba tìm hiểu xu hướng “kí hoá” truyện ngắn. Qua cách tổ chức chương, có thể thấy tác giả quan tâm đến những chuyển động của thể loại trên cả phương diện cảm hứng và hình thức biểu hiện.
Chương III, “Cảm hứng lãng mạn thế sự và sự nở rộ của truyện ngắn trữ tình ở giai đoạn 1955–1964”, tiếp tục khảo sát truyện ngắn trong một chặng đường kế tiếp. Chương gồm các nội dung về sự nổi trội của thể tài thế sự, cảm hứng lãng mạn thế sự và sự phát triển của truyện ngắn trữ tình. Đây là những đặc điểm được tác giả dùng để tổ chức việc nghiên cứu giai đoạn này. Khi đọc, người đọc có thể theo dõi cách chuyên luận phân tích quan hệ giữa đối tượng phản ánh, cảm hứng sáng tác và đặc điểm thể loại.
Chương IV, “Truyện ngắn sử thi anh hùng giai đoạn 1965–1975”, hướng vào ba nhóm vấn đề: loại hình xung đột và các mô típ chủ đề; hệ thống hình tượng trung tâm; nguyên tắc trần thuật, ngôn ngữ và giọng điệu. Phạm vi khảo sát của chương vì vậy bao gồm cả phương diện nội dung lẫn nghệ thuật kể chuyện. Những vấn đề này tiếp nối mạch nghiên cứu về thể loại đã được đặt ra từ chương đầu, đồng thời gắn với giai đoạn 1965–1975.
Nhìn từ mục lục, chuyên luận được tổ chức theo hướng kết hợp tiến trình lịch sử với khảo sát đặc điểm thể loại. Ba chặng sáng tác 1945–1954, 1955–1964 và 1965–1975 được trình bày qua những trọng tâm khác nhau, từ sự hình thành thể tài sử thi, khuynh hướng trữ tình hóa, xu hướng “kí hoá” đến cảm hứng lãng mạn thế sự và truyện ngắn sử thi anh hùng. Đây là hệ thống vấn đề nghiên cứu của tác giả; các luận giải cụ thể cần được tìm hiểu trong nội dung từng chương.
Sau bốn chương là Phần kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Tác phẩm đã khảo sát. Việc có riêng danh mục tác phẩm khảo sát giúp người đọc tra cứu phạm vi tư liệu mà công trình sử dụng. Danh mục tài liệu tham khảo cũng tạo điều kiện theo dõi các nguồn nghiên cứu liên quan khi tiếp tục tìm hiểu về truyện ngắn và lịch sử văn học.
Với định hướng nêu trong phần mở đầu, cuốn sách có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1945–1975. Người đọc cần lưu ý phạm vi văn học cách mạng mà tác giả đã xác định, đồng thời tiếp cận các khái niệm, cách phân kỳ và đánh giá như những luận điểm của chuyên luận. Cách đọc ấy giúp nhận biết rõ đóng góp, đối tượng và giới hạn khảo sát của công trình.
Nguồn biên soạn bài giới thiệu: Hỏa Diệu Thúy, Truyện ngắn hiện đại Việt Nam 1945–1975, chuyên luận, tái bản có bổ sung, NXB Hội Nhà văn, 2010; đối chiếu trang tên sách, trang thông tin xuất bản, phần Mở đầu và mục lục trong ảnh được cung cấp.
Biên soạn bài giới thiệu: Nguyễn Văn Tuấn